Kitap – Yetişin Çocuklar

Biraz uzun bir özetleme olsa da Selçuk Şirin‘in Yetişin Çocuklar adlı kitabından aldığım notları sizlerle paylaşmak istedim. Herhangi bir şekilde çocuklarla etkileşimdeyseniz okumanızda yarar var diyebilirim.

Bronfenbrenner’in ekolojik gelişim modeline göre farklı faktörler çocukların gelişimini etkilemektedir. Bu linkten de bilgi alabilirsiniz.

Gelişebileceğinize inanmanın gücü adlı TED konuşmasını dinlerseniz, gelişebileceğimize ve değişebileceğimize inanıp başarılı olabileceğimizi görebiliriz.

Çocuk geliştirmede dikkate almanız gereken 5 nokta

  1. Çocuğunuzun mizacını iyi tanıyın

Büyük kısım kolay, zor ve ısınması zaman alan bebekler olarak 3 farklı mizacta olmaktadır. Kalan % 35’lik kısımla birlikte toplamda 9 farklı mizac olmaktadır. Çocuğunuzun mizacı dışında kendi micazınızı da öğrenmek ve senkronize bir ilişki kurmak önemlidir. Mizaç modellerine buradan bakabilirsiniz. Bu siteden mizaç testi yapabilirsiniz.

2. Çocuğunuzla güvene dayalı derin bir bağ kurun

Strange situation, yabancı durum testi videosundan bahsediliyor. Ebeveynin en az biriyle güvenli bir bağ kurulması çocuğun özgüveni ve bireysel başarısı bakımından önemlidir. Farklı konularda çocukla ilgili kararların çocukla birlikte verilmesi gereklidir.

3. Mükemmel değil olduğu kadar iyi olun yeter

Good enough parenting, yeteri kadar iyi bir ebeveyn olun, mükemmelliyetçi olmayın.

4. Evde belirli bir rutin oluşturun

Uyku ve yemek düzeniyle başlayan sonrasında oyun zamanı, ders zamanı vb. artarak devam eden gereklilikleri mümkün olduğu kadar belirli bir düzene oturtmak önemlidir. Sorumluluk bilincinin oluşması için herkesin çocuğa tutarlı davranması önemlidir.

5. Çocuğunuzu başkalarıyla kıyaslamaktan vazgeçin

Her çocuk özeldir ve her çocuk kendine özgü bir takvimle gelişir. Gelişim takvimlerinin çoğunun bilimsel bir temeli olmamaktadır, çoğunluğu eski verilere dayanmaktadır. Kıyaslamak çocuklar üzerinde çok büyük olumsuzluk yaratmaktadır. Ailede strese, çocukta özgüven ve saygı sorununa yol açabilir.

Çocuk Yetiştirme Tarzları

Psikolog Diana Baumrind’in araştırmasına göre 3 ana grupta çocuk yetiştirme tarzı bulunmaktadır; otoriter, serbest ve demokratik. Eleanor Maccoby ve John Martin buna ilave olarak ilgisiz kategorisini eklemişlerdir.

Demokratik ebeveynlik literatürde ideal bir ebeveynlik tarzına daha yakın olmaktadır. Okul performansı yüksek ve entellektüel dünyaları daha geniş, yeni tecrübeler denemeye daha istekli çocukların yetişmesini sağlamaktadır.

Babalık Üzerine

Türkiye’deki babaların ebeveynlik rolü üzerine yapılan çalışmanın özet videosu aşağıdadır.

Ölüm Döşeğindeki Çocukların Keşke Daha Çok Yapsaydım Dedikleri Şeyler

Alistair Mcalpine (ölümcül hastalıklara yakalanan çocuklarla çalışan doktor) çocuklara hayatta nelerden zevk aldıklarını, hayatlarına neyin anlam kattıklarını sormuş.

  1. Keşke daha fazla tv izleseydim, facebookta zaman geçirseydim dememiş
  2. Çoğu evcil hayvanlarından bahsetmiş
  3. Çocukların pek çoğu anne babalarından endişe duyarak bahsetmiş, ben ölünce tanrı anneme ve babama yardımcı olsun..
  4. Kitapları ve kendilerine hikâye anlatılmasını seviyorlarmış, özellikle anlatan anne ve babaları olunca.. Çocuklarınıza bol bol okuyun..
  5. Başkalarının kendileri hakkında ne düşündüğünü daha az kafaya takmış olmayı ve kendilerine normal bir insan gibi davrananlara daha çok değer vermiş olmayı dilemişler.. gerçek arkadaşlarım saçlarım dökülünce bunu hiç umursamadı..
  6. Çocuklar en değerli özellik olarak hep iyi ve nazik olmayı ön plana çıkarmış
  7. Hemen hepsi kendilerini güldüren insanları sevdiğini söylemiş
  8. Aileleriyle geçirdikleri zamana kıymet vermişler, onlar için bundan daha önemli bir şey yok.

Kibar olun, daha çok kitap okuyun, ailenizle zaman geçirin, şaka yapın, köpeğinize sarılın, sizin için özel olan o insana onu sevdiğinizi söyleyin. Bunlar çocukların keşke daha çok yapabilseydim dediği şeyler.. Kalan herşey ıvır zıvır.. Ha bir de dondurma yiyin 🙂

Deneyim ve Materyal Farkı

Bir deneyime yatırım yapanlar, materyal bir alışveriş yapanlara göre hem kendilerini daha mutlu hissediyor hem daha çok heyecan duyuyor hem de bu alışverişten daha keyif alıyor. Çocuklar sahip olmaktan ziyade yapmakla mutluluk alıyorlar, kaliteli zaman ve deneyim paylaşımı önemli olmaktadır. Gez, konuş, oyna.

Okul Öncesi Dönemde Zekayı Artıran 3 Yol

Bilimsel olarak desteklenmiş uygulamalar önerilmektedir. Balık yağı diyeti 3,5 puan kadar IQ arttırabilmektedir. IQ testindeki ortalama 100 standart sapma 15 puan olmaktadır.

Ebeveyn ile çocuk arasında diyaloğa dayalı, karşılıklı konuşarak, soru cevaplarla kitap okumalar zekayı 6 puan üzerinde arttırmaktadır. 4 yaşa kadar olan çocuklar için geçerlidir. Çocukların kelime hazinesi ve algı seviyesi daha erken açılmaktadır.

Okul öncesi eğitime katılan, özellikle dar gelirli ailede yaşayan çocukların zekası diğer akranlarından 4 puan fazla olabilmektedir. Eğitim kurumu kaliteli ve kapsamlı bir kurum ise artış 7 puandan fazla olabilmektedir. Araştırma okul öncesi eğitime erken ya da geç yaşta başlanmasıyla ilgili bir veri vermiyor. Katılıp katılınmaması farkı hedef alınmış.

30 Milyon Kelime Farkı Araştırması

Erken çocuklukta zihinsel becerileri ölçmenin en kestirme yolu çocukların kelime hazinesini ölçmektir. Okul öncesi döneminde zeka dediğimiz şey kelime hazinesidir. Kelime hazinesi çocuğun kullanılan kelimeyi anlaması demektir.

3 farklı sosyoekonomik seviyeden aileler seçilerek yapılan bir araştırmaya göre çocuklar 3 yıl boyunca her ay 1 saat izleniyor. Gruplar arasında gün içinde paylaşılan kelime sayısında ciddi farklılıklar görülüyor. Varlıklı ve eğitimli ailelerden gelen çocuklar 3 yaşına geldiğinde toplam 45 milyon kelime, orta eğitim ve gelir seviyesine sahip ailelerin çocukları ortalama 30 milyon kelime duymuş oluyor. Düşük eğitim ve gelir seviyesine sahip çocuklar ise 3 yaşına gelene kadar 15 milyon kelime duyuyor.

Alt ve üst grup arasındaki fark 30 milyon kelime. Daha çok kaliteli zaman geçirme, diyalog kurma ve diyalogda kimin ne kadar sıra aldığı bu gelişimde önemli oluyor. 3 yaşına kadar oluşan bu fark okula başlandığında kelime hazinesi geniş çocuğun söylenenleri daha kolay anlamasına sebep olmaktadır.

4-6 yaş arasındaki çocuklar için evde konuşulan kelime sayısı tek başına anlam ifade etmiyor, bu noktada çocuğun diyaloğu yönlendirmesi önemli olmaktadır. Yani onları daha çok dinlemeli ve muhattap almalıyız.

Hayatta Başarının Sırrı Nedir ?

Lokum Testi

1960’larda yapılan Marshmellow Testi’nde çocuklara bir lokum veriliyor, eğer yemeden beklerlerse bir müddet sonra bir lokum daha verileceği söyleniyor. Yıllar sonra araştırmaya katılan çocuklar tekrar incelendiğinde 2. lokumu bekleyecek kadar sabırlı olan çocukların genel olarak standart testlerden daha yüksek puan almış ve daha az kötü alışkanlıklara başvurmuş olduğu görülüyor.

Dunedin Araştırması

1972 yılında yapılan çalışmaya göre 1 yıl boyunca kentin en büyük hastanesinde doğan çocukların bilgileri kayıt altına alınıp kayıtlar 3 yıl sonra revize edilerek devam etmiştir.

Bu bahsi geçen testler de baz alınarak benlik kontrolünün (duygu kontrolü ve duygu düzenleme becerisinin) hayatta başarıyı getirdiği görülmektedir. Benlik kontrolü duygularımızı kavrayıp idare etme becerisi olarak da düşünülebilir. Örnek olarak her acıktığımızda çok tatlı ve yağlı yemek yememe becerisi gibi. Beceri denmesinin sebebi öğrenilebilecek olmasındandır.

Bu beceriyi kazandırmanın ilk yolu onlarla güvene dayalı bir ilişki kurmak, ikinci yolu onlara iyi bir rol modeli olmak. Eğer siz bir ebeveyn olarak çocuklarınızın ihtiyaç duyduğu anda onların yanında yer alıyorsanız ve onlara sinirlerinize hâkim olduğunuzu yaşayarak gösteriyorsanız onlar da bunu size bakarak öğreniyor. Çocuklara benlik kontrolü kazandırmanın diğer yolu da onlara sorumluluk duygusu kazandırmak için sınırlar koymak. Yasaklama ya da şımarıklık değil, açıklanabilir makul sınırlardan söz ediliyor.

Çocuklar Ekrana Kaç Yaşında Ne Kadar Maruz Kalmalı ?

Bu alanda en çok çalışma yapan Amerika Pediyatri Akademisi’ne göre 0-18 aylık bebekleri tüm ekranlardan uzak tutmak gerekiyor. Görüntülü görüşmeler dışında tüm ekranlar bu yaş çocuklar için zararlı. Çocukların tek ihtiyacı olan şey ebeveynle etkin diyalog.

18-24 ay bebekler için ekranla tanışma mümkün, şart değil ama bu tanışma olacaksa da çok sınırlı tutulması gerekiyor. Buradaki kriter ekrandaki içeriğin niteliği, çocukların ekranla tanışması ne kadar geç olursa o kadar iyi.

2-5 yaş çocuklar günde en fazla 1 saat ekran başında bulunabilir. Yine kriter kaliteli içerik. Kaliteli içeriği anlamak için önce bizim izlememiz gerekiyor. Ebeveynin kendi izlemediği hiçbir içeriğin çocuğa sunulmaması kuralı önemli.

6 yaş üzeri çocuklar ve ergenler için somut saat sınırı yerine genel prensipler uygulanmaktadır. Bir ekran zaman planı ortaya çıkarılması gerekiyor. Bu plan oluşturulurken günde en az 1 saat fiziksel aktiviteye ayrılmalı, her gün en az 8 saat uyku zamanı olmalı, çocukların yatak odasında televizyon olmamalı. Uykudan 1 saat önce tüm ekranlar karartılmalı. Yemek vakitlerinde ekranlar mutlaka karartılmalı. Evin bir odası ya da bir köşesi ekransız mekan olarak belirlenmeli. Bu kararlar mutlaka çocuklarla ortaklaşa olarak alınmalı ve tutarlı olarak uyulmalı.

Okul Öncesi Eğitim

Ev ortamınız ne olursa olsun günde 1 saat dahi olsa çocuğunuzu okul öncesi eğitim kurumlarına gönderdin, oyun grupları bile olabilir.

Her Velinin Okuldan Talep Etmesi Gereken 6 Beceri

Harward Innovation Lab’dan Tony Wagner’in sistemine göre çocukların dünyada rekabet etmesini sağlayacak beceriler aşağıdaki gibi olmaktadır.

  1. Eleştirel düşünme ve problem çözme becerisi

Bilge Selçuk Hoca’nın yaptığı bir araştırmaya göre Türkiye’de aileler en çok uslu olma, saygılı olma ve söz dinleme özelliklerini arıyor. Koşulsuz itaat isteniyor diyebiliriz. Fakat ilerleyebilmek için, yenilik ve inovasyon yapabilmek için itiraz edip eleştirel düşünen nesiller gereklidir.

2. Hayatın farklı katmanları arasında iş birliği kurma becerisi

Takım çalışma becerisi kazanma açısından önemlidir.

3. Zihinsel çeviklik ve esneklik

Değişen koşullar çerçevesinde fikrinizi değiştirebilmek ve esnek olmak önemlidir.

4. İnsiyatif alma ve girişimcilik

Önce evde sonra okulda olmak üzere çocuklarımıza destek olmamız önemlidir.

5. Sözlü ve yazılı iletişim

Bilen değil bildiğini anlaşılır şekilde ifade eden bireylere ihtiyaç olmaktadır.

6. Bilgiye ulaşma ve işleme becerisi

Farklı kaynaklardan ulaşılan bilgiyi etkili bir şekilde analiz edip kullanmak.

Çocuklarla felsefe yapın

Son yapılan araştırmalarda çocuklarla yapılan felsefenin onların matematik ve dil becerilerini geliştirdiği kanıtlanmıştır.

  1. Çocuk için en iyisi açmazlar, problemler ve sahici yaşam güçlükleri olmaktadır.
  2. İki çocuk arasında pastayı paylaştıran siz olmayın, en adil yol olarak birine pastayı kesme, birine paylaştırma görevini verin.
  3.  Çocuklarınızla sahici aile sorunlarını tartışın.

Kodlama

Etrafta görülen akıllı herşeyin arkasında kodlama yer almaktadır. Kodlama becerisine sahip çocuklar akranlarından bir adım önde olacak. İleri gelen ülkeler ilk sınıflarda kodlamaya başlamaktadır. Evde çocuklara kodlama öğretirken aşağıdakilere dikkat edilmelidir.

  1. Kodlama bir hayali gerçekleştirme aracıdır.
  2. Bilgisayar olmadan da kodlama öğrenilebilir.

Örnek olarak www.csunplugged.com bakabilirsiniz ve bilgekunduz.org  sitesi de bolca türkçe kaynak içermektedir.

3. Evde kodlama için bazı online kaynaklar şunlar; code.org khanacademy.org.tr/ kodris.com appinventor.mit.edu

4. Kodlama tek başına öğrenilir, geliştirilmesi aile ve akran desteğine bağlıdır.

5. Her çocuk yazılımcı olacak diye bir kural yok.

Ödev

Ödev her ülkede başarıyı pozitif olarak etkilemektedir, Türkiye ve Karadağ hariç. Bunun sebebi proje bazlı ödev yerine ezber bazlı test verilmesidir. Ülkemizde başlarda çok ödev verilip yaş ilerledikçe ödev azalmaktadır, bunun tam tersini uygulamamız da gerekiyor.

Başta da dediğim gibi kitaptan aldığım notların çoğunluğunu size ve kendime özetlemek istedim. Umarım yararlı olmuştur. İlginizi çektiyse kitabı edinmenizi tavsiye ederim. İyi okumalar..

Kitap – Yetişin Çocuklar” için bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s