Kitap: Money, Bank Credit, and Economic Cycles

Labour income by Mahnaz Yazdani

Bu yazım Jesús Huerta de Soto’nun Money, Bank Credit, and Economic Cycles isimli kitabı hakkında. Ekonomiye meraklı olduğum için bu kitabı okumaya karar verdim. Kitabın ana konusu para, kredi ve ekonomik krizler. Kitap çok basit bir dille günümüzde uygulanan para politikasının nasıl ekonomik krizlere neden olduğunu anlatıyor. Kitabın sonunda çözüm önerileri var. Kapakta sizinle paylaştığım karikatür aslında bu kitapta anlatılanları özetliyor diyebilirim. Yazımda öğrendiğim bazı konuları sizinle paylaştım. Kitabı okumalısınız!!!

Öncelikle kitapda olduğu gibi malların (assets) doğasından bahsetmek istiyorum. Malları mübadele edilebilir (fungible assets) ve mübadele edilemez (non-fungible assets) olarak iki ana kategoriye ayırabiliriz. Mübadele edilebilir mallar aynı tipte başka bir malla değiştirilebilir. Örneğin aynı ayardaki bir kilo altın ile aynı ayardaki başka bir kilo altın değiştirilebilir ve değişim sonunda bir kar ya da zarar söz konusu olmaz. Mübadele edilemez mallar ise birbiriyle değiş tokuş edilemez. Bunlara örnek olarak sanat eserlerini verebiliriz. Para mübadele edilebilir bir maldır.

Günümüzde kağıt paraları Türkçe’de Banknot olarak isimlendiriyoruz. Bu terim Türkçe’ye ingilizceden gelmiştir ve İngilizce’de bu terim Banknote. Banknote banka notu demektir. Alış veriş işlemlerinin altın ve gümüş paralarla yapıldığı dönemlerde insanlar paralarını banker ya da sarraflara emanet ederlermiş. Bunun karşılı olarak da bir not alırlarmış bu nota banknote denilmekte. Banknote kişinin banker ya da sarrafdan alacağı olduğunun bir kanıtıdır.

Altın ve gümüşle alışverişin yapıldığı dönemlerde insanlar bankalardan aldıkları notları alışveriş işlemlerinde kullanmaya başlamışlar. Yani bir mal ya da hizmet aldıktan sonra gerçek altın ya da gümüşle ödeme yapılmıyor da bankadan alınmış bir not ile ödeme yapılıyor. Bu alan ve satan için avantajlı bir durum çünkü parayı fiziksel olarak taşımak riskli (çalınma riski). İnsanlar bankerlerden aldıkları notları alışverişte kullandıkları için bankerin kasasındaki parayı çekme ihtiyacı hissetmiyorlar. Bir süre sonra bankerler bu durumun farkına varıyor ve kasalarındaki parayı daha fazla para kazanmak için riskli işlere yatırmaya başlıyorlar (kredi vererek) ve kasalarında sadece günlük ihtiyaçlarını karşılayacak kadar para bırakıyorlar.

Bankalarda temelde iki çeşit hesap açmak mümkün. Vadeli hesap (credit account) ve vadesiz hesap (checking account). Vadeli hesaba yatırılan paranın sahipliği bir faiz karşılığında süreli olarak bankaya devredilmiş oluyor. Banka günü geldiğinde ana parayı ve faizini ödemekle yükümlü ve yatırılan parayı istediği şekilde değerlendirmekte özgür. Vadesiz hesapta ise müşteri parasını bankaya emanet olarak vermekte ve bankadan aldığı hizmeler karşılığında bankaya ödeme yapmakta (banka parayı korumakta ve ödeme hizmetleri sunmakta). Vadesiz hesaba para yatıran müşteri parasının sahipliğini devretmemekte.

Tarihsel olarak bankacılık uygulamalarına bakıldığında bankacılar eski zamanlarda vadesiz hesapdaki paraların tamamını kasalarında tutmakla yükümlüler ve bu yükümlülük ihlal edildiği zaman banker cezalandırılmakta. Bunun sebebi çok basit, vadesiz hesapdaki paranın yüzde yüzü banka kasasında tutulmazsa banker kendisine emanet edilmiş parayı kullanmış olur bu ise hırsızlıkla eşdeğer bir suç.

Günümüzde vadesiz hesap ile vadeli hesap arasındaki fark yasalar seyesinde ortadan kaldırılmıştır ve bu sayede ülkeler kısmi rezerv bankacılığı (fractional reserve banking) isimli bir bankacılık sistemi uygulamaktadırlar. Bu sistemde, bankalar kasalarında sadece paranın belirli bir yüzdesini tutmaktalar ve kalan paranın tamamını kredi olarak vermekteler.

Günümüz Türkiye’sinde bankalar sadece paranın yüzde 8’ini bankalarda tutmakla yükümlüler. Paranın kalanını kredi olarak vermekte özgürler. Diyelimki piyasada sadece 100 TL türklirası var ve bu para bir bankaya yatırıldı. Bankalar kredi vererek piyasadaki paranın miktarını 12.50 katına yani 1250 liraya kadar çıkarabilirler.

Kısmi rezerv bankacılığında merkez bankaları denetleyici ve zor zamanlarda para sağlayıcı rolü oynamaktalar. Merkez bankaları uyguladıkları politikalarla kredi genişlemesini kontrol etmekteler. Verdiğim örneklerden nasıl kredi ve paranın aynı rolü oynadığını anlamışsınızdır.

Günümüzde enflasyonun ve krizlerin ana sebebi uygulanan kısmi rezerv bankacılığı. Çünkü bu sistem kredi genişlemesi yoluyla para yaratmakta ve bu ise ekonomiye ve insanlara büyük zararlar vermekte.

Normal şartlarda bir birikim yapılmadan yatırım yapılması mümkün değildir. Insanlar yaptıkları birikimi vadeli hesaplara yatırarak yatırım yapabilirler. Vadesiz hesapdaki paralar kullanım amaçlıdır ve sahiplik devri olmadığı için o paranın olduğu gibi saklanması gereklidir. Kısmi rezerv bankacılığı uygulandığı zaman vadesiz hesapdaki para da yatırım için kullanılmaktadır ve bu ise var olan paranın miktarını artırmakta ve bilgi kirliliği yartamaktadır. Yani bu sistem sayesinde birikim yapmadan yatırımlar yapılmaktadır ve çoğu zaman para kolay elde edildiği için yatırımlar ihtiyaç olmayan alanlara yapılmaktadır.

Ucuz kredi ile yapılmış şato mahallesi. Kimin parasını kullandılar dersiniz?

Sonuç olarak, günümüzde bankaya kullanım amaçlı olarak para yatırdığımızda aslında kendi paramızın değerini azaltıyoruz. Paramızın değeri sistematik olarak çalınmakta. Bundan en çok faydalananlar ise bankalar ve benkalardan büyük krediler alan iş adamları. Tabiki de bankaların en büyük müşterisi her zaman devlettir. Devlet projeleri genelde banka kredileriyle finanse edilmektedir. Politikacılar merkez bankarını kontrol ederek koltuklarını korumaya çalışıyorlar. Günümüzde RTE’nin ucuz faiz istemesinin sebebi budur. Ucuz faiz ucuz kredi demek. Ucuz kredi ise çok para demek!

Kitabı okumanızı öneriyorum. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s